Hồ sơ Panama hé lộ vụ cướp thế kỷ, trùm ma túy, bê bối Nixon

Nhà kho Brink's-Mat, gần sân bay Heathrow, Anh, nơi xảy ra vụ cướp thế kỷ. Ảnh:Daily Herald Archive

11,5 triệu tài liệu của Mossack Fonseca, một công ty luật tại Panama, vừa được công bố, hé lộ mạng lưới công ty “ma” khổng lồ trên thế giới. Các công ty này được cho là lập ra để giúp người giàu trốn thuế, và trong một số trường hợp là rửa tiền. Tài liệu đề cập đến hơn 140 chính trị gia tại 50 nước. Hàng loạt người nổi tiếng trong giới thể thao hay điện ảnh như Michel Platini, Jackie Chan hay Lionel Messi cũng xuất hiện trong danh sách với tư cách khách hàng của Mossack Fonseca. Số tài liệu trên được gọi ngắn gọn là Hồ sơ Panama.

Ramon Fonseca, người đồng sáng lập Mossack Fonseca, cho hay những người có mối liên hệ với các công ty “ma” kể trên không phải khách hàng của họ.

“Đó là khách của các ngân hàng trung gian, mua một trong những công ty hợp nhất của chúng tôi rồi bán lại và họ dùng nó để làm gì thì không ai biết”, ông Fonseca nói với một kênh truyền hình Panama.

Dù vậy, các tài liệu vừa bị rò rỉ cũng phần nào cho thấy quy mô cũng như mức độ bao phủ rộng khắp của mạng lưới mà Mossack Fonseca vận hành. Dưới đây là một số dẫn chứng tiêu biểu, theo đánh giá của NBC News.

Vụ cướp thế kỷ
Theo các tài liệu vừa được công bố, Mossack Fonseca và người sáng lập của công ty này là Jurgen Mossack đã giúp bảo vệ một công ty “ma” thuộc quyền sở hữu của một trong những người tham gia phi vụ cách đây hơn 30 năm.Tháng 11/1983, 6 tên cướp xông vào nhà kho Brink’s-Mat tại sân bay Heathrow ở London với dự định ăn cắp 3 triệu bảng Anh (4,3 triệu USD) tiền mặt. Tuy nhiên, khi đến nơi, chúng phát hiện ra rằng, ngoài tiền mặt, nơi đây còn có rất nhiều vàng thỏi và kim cương. Cả nhóm đã vơ vét tổng cộng ba tấn vàng, trị giá tới 100 triệu USD nếu quy đổi ra giá trị hiện thời, hai hộp kim cương cùng vô số cọc tiền mặt. Băng cướp đã bị bắt giữ nhưng cơ quan chức năng vẫn chưa tìm thấy phần lớn số tài sản bị chúng lấy đi.

Mossack Fonseca thành lập một công ty mang tên Feberion Inc và để Mossack làm giám đốc trên danh nghĩa. Mossack đã viết trong một bản ghi nhớ đề cập đến việc Feberion “rõ ràng có liên quan đến hoạt động quản lý tiền từ vụ trộm nổi tiếng ở Brink’s-Mat”, theo Hiệp hội Phóng viên Điều tra Quốc tế (ICIJ). Thế nhưng, Mossack Fonseca vẫn ngăn chặn chính quyền tịch thu công ty này. Chỉ sau khi Gordon Parry, kẻ rửa tiền trong phi vụ, bị kết án vào năm 1992, Mossack Fonseca mới cắt đứt mọi kết nối với Feberion.

Bê bối hạ bệ tổng thống Mỹ Nixon

Trong lúc Mossack Fonseca đang cố gắng để bảo vệ Feberion khỏi các nhà điều tra vụ Brink’s-Mat, Jurgen Mossack bất ngờ rút khỏi ban quản trị của công ty và lên kế hoạch chỉ định người kế nhiệm từ một công ty khác cũng đặt tại Panama. Công ty này do một người Mỹ tên Gilbert R.J. Straub điều hành.

Trong một cuộc phỏng vấn với ICIJ, Robert Mazur, cựu nhân viên thuộc Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA), cho biết ông có thời gian điều tra Straub trong một phi vụ rửa tiền. Khi Mazur còn hoạt động ngầm, Straub đã khoe khoang rằng ông ta từng chuyển trái phép 50.000 USD để trả cho những kẻ cướp đột nhập vào văn phòng Ủy ban Dân chủ Quốc gia tại khu phức hợp Watergate ở Washington hồi tháng 6/1972. Vụ nghe lén đối thủ thời điểm ấy làm bùng phát một bê bối chính trị lớn khiến tổng thống đảng Cộng hòa Richard Nixon phải từ chức.

Bất động sản vàng ở Miami

Tội phạm ở nước ngoài hay chọn cách mua các bất động sản vàng ở Miami, Mỹ, để che giấu những khoản lợi nhuận bất hợp pháp. Ảnh minh họa: Bloomberg
Tội phạm ở nước ngoài hay chọn cách mua các bất động sản vàng ở Miami, Mỹ, để che giấu những khoản lợi nhuận bất hợp pháp. Ảnh minh họa: Bloomberg

Một số tài liệu cho thấy Paulo Octávio Alves Pereira, chính trị gia người Brazil đang bị buộc tội tham nhũng, là chủ sở hữu một công ty nước ngoài, được thành lập dưới sự hỗ trợ của Mossack Fonseca. Công ty này đã mua một tòa nhà hướng biển trị giá ba triệu USD ở Miami.Nhà chức trách Mỹ từ lâu đã nghi ngờ về việc tội phạm ở nước ngoài che giấu những khoản lợi nhuận bất hợp pháp bằng cách bí mật mua các ngôi nhà siêu đắt đỏ ở quốc gia này, đặc biệt là tại Miami. Hồ sơ Panama phơi bày những chứng cứ ban đầu.

Tờ Miami Herald, một thành viên của ICIJ, đưa tin, các tài liệu rò rỉ còn hé lộ về 18 công dân nước ngoài khác đã lập các công ty “ma” để mua những bất động sản siêu sang tại thành phố biển Miami. 8 người trong số này bị tình nghi dính líu đến các hoạt động phi pháp tại chính quê hương họ. Tuy nhiên, theo tờ báo trên, Hồ sơ Panama không chứa bằng chứng cho thấy những ngôi nhà đó được mua bằng “tiền bẩn”.

Trùm ma túy Mexico

Rafael Caro Quintero (giữa), một trong những trùm ma túy quyền lực nhất Mexico, cũng có tên trong Hồ sơ Panama. Ảnh: AFP
Rafael Caro Quintero (giữa), một trong những trùm ma túy quyền lực nhất Mexico, cũng có tên trong Hồ sơ Panama. Ảnh: AFP

Chính quyền Costa Rica đề nghị Mossack Fonseca trợ giúp nhưng công ty luật này từ chối với lý do họ không thể làm gì nếu không có sự can thiệp của cổ đông công ty trên, Australian Financial Review, thành viên ICIJ, cho hay. Mossack Fonseca nói với nhà chức trách rằng họ không biết các cổ đông này là ai. Nhưng theo những bức thư điện tử bị rò rỉ trong Hồ sơ Panama, thực chất, một luật sư thuộc Mossack Fonseca biết rõ Caro Quintero chính là chủ của công ty này.Rafael Caro Quintero, một trong những trùm ma túy quyền lực nhất Mexico, bị kết án năm 1989 vì tra tấn và giết hại “Kiki” Camarena, một nhân viên DEA. Khi cơ quan chức năng kiểm kê tài sản của Quintero, người ta phát hiện ra một khối bất động sản ở Costa Rica thuộc về một công ty nước ngoài thành lập bởi Mossack Fonseca, theo ICIJ.

Jurgan Mossack, một trong ba giám đốc trên giấy tờ của Mossack Fonseca, còn từng đề cập đến nỗi lo sợ trước quyền lực trong tay Caro Quinero. Trùm ma túy Colombia Pablo Escobar chẳng là gì so với Quintero, Jurgan Mossack viết. “Tôi không muốn mình nằm trong số những người mà Quintero đến thăm sau khi ra tù”.

Vụ bê bối hạ bệ tổng thống Mỹ Nixon

Đối với nhiều người Mỹ và trên thế giới, vụ scandal Watergate giờ chỉ còn là ký ức mờ nhạt. Đa phần dân chúng Mỹ chưa chào đời hoặc vẫn còn là trẻ con khi tổng thống Nixon buộc phải từ chức năm 1974.
Đây là một vụ gián điệp chính trị, diễn ra trong bối cảnh cuộc vận động tranh cử tổng thống, được sự che đậy của các quan chức cấp cao nhưng cuối cùng vẫn bị phanh phui. Kết cục là tổng thống đương nhiệm Nixon mất chức. Tâm điểm vụ bê bối là hệ thống của Tòa Bạch Ốc gồm các rệp nghe lén đối thủ. Tất cả các lời chứng đều được thu băng.Sau hơn 30 năm im lặng, người châm ngòi cho những cuộc điều tra dẫn đến việc hạ bệ tổng thống này đã ra công khai hôm qua.

Sau đây là những diễn biến chính trong vụ bê bối của Nixon:

Câu chuyện bắt đầu với một nhân viên FBI tên là G. Gordon Liddy, tư vấn tài chính cho uỷ ban vận động tái cử của tổng thống Nixon.

Liddy được cấp 250.000 USD để thực hiện một kế hoạch gồm các “võ bẩn” và điệp vụ, trong đó có việc đột nhập vào văn phòng của Uỷ ban quốc gia của đảng Dân chủ (DNC) trong toà nhà Watergate bên sông Potomac để cài rệp vào đường điện thoại, ăn cắp tài liệu của đảng này.

5 kẻ thực thi các kế hoạch này bị bắt quả tang ngay tại DNC ngày 17/6/1972. Trong số đó có E. Howard Hunt, cựu nhân viên CIA từng thực hiện 42 điệp vụ trong chiến dịch Vịnh Con Heo nhằm xâm chiếm Cuba (1962); James W. McCord, một kỹ thuật viên CIA 20 năm kinh nghiệm, chịu trách nhiệm bảo đảm an ninh cho uỷ ban vận động tái cử của tổng thống.

Hai phóng viên trẻ vô danh của The Washington Post khi đó là Bob Woodward và Carl Bernstein ngay từ lúc đó đã chú tâm theo dõi vụ trộm này, bởi họ cảm thấy đó là đầu mối của một scandal có dây mơ rễ má tới tận bạch Ốc. Woodward đã tới toà án và nghe thấy McCord thì thầm “CIA” khi những tên trộm được yêu cầu công khai danh tính.

Mặc dù vụ trộm được công khai, Nixon vẫn giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử 1972 và nhận nhiệm kỳ hai.

Nhưng Thượng viện và cơ quan công tố Mỹ vẫn theo dõi các trợ lý của Nixon, và trước sức ép đó, tổng thống tuyên bố hai trợ lý có thể từ chức. Nixon sa thải cố vấn Nhà Trắng John Dean, người này sau đó tiết lộ những việc làm bí mật của Bạch Ốc, trong đó có việc chính phủ bị kẹt và phải chi tiền mua sự im lặng của những tên ăn trộm.

Nixon khẳng định không biết gì về việc bưng bít, và rằng ông không bao giờ khuyến khích nhân viên dưới quyền sử dụng những chiêu thức vận động không thích hợp. “Sự thực đơn giản là như vậy”, Nixon tuyên bố với toàn thể quốc dân Mỹ.

Nhưng toàn bộ scandal vỡ lở khi Alexander Butterfield, người nắm giữ lịch làm việc của Nixon, công bố trước Thượng viện một hệ thống nghe lén ghe lại toàn bộ những cuộc đối thoại của Nixon tại Phòng Bầu dục, phòng họp Nội các, phòng khách và phòng làm việc của tổng thống ở trại David.

Những cuộc đối thoại của Nixon, về sau được công bố sau một trận chiến pháp lý kịch liệt ở Toà án Tối cao, đã đóng chiếc đinh cuối cùng lên cỗ quan tài chính trị của Nixon, khiến ông này phải rời Nhà Trắng.

(Theo AP)

 

Quyền lực của tờ báo phanh phui bê bối Hồ sơ Panama

Bastian Obermayer (trái) và Frederik Obermaier là hai nhà báo của Suddeutsche Zeitung tham gia điều tra Hồ sơ Panama từ những ngày đầu tiên. Ảnh: New York Times
Bastian Obermayer (trái) và Frederik Obermaier là hai nhà báo của Suddeutsche Zeitung tham gia điều tra Hồ sơ Panama từ những ngày đầu tiên. Ảnh: New York Times

Hồ sơ Panama là tên gọi ngắn gọn dùng để chỉ số tài liệu của Mossack Fonseca, một công ty luật tại Panama, vừa được hé lộ, phơi bày một mạng lưới công ty “ma” khổng lồ trên thế giới, được lập ra để giúp người giàu trốn thuế và trong một số trường hợp là rửa tiền.”Nguồn tin không đòi tiền hay bất cứ thứ gì ngoại trừ việc phải thực hiện một số biện pháp đảm bảo an ninh”, tờ Suddeutsche Zeitung (Nhật báo Nam Đức) hôm 4/4 viết sau khi Hồ sơ Panama được công bố, tạo nên một cơn chấn động trên toàn cầu .

Tương tự cách thức mà Edward Snowden, cựu nhân viên Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA), hồi năm 2013 tiết lộ những chi tiết về chương trình theo dõi bí mật người dân của chính phủ nước này, nguồn tin nặc danh tiếp cận Suddeutsche Zeitung qua mạng Internet với lời hứa hẹn mơ hồ nhưng đầy mời gọi về một khối dữ liệu vô cùng quan trọng.

Nguồn tin nhất quyết yêu cầu chỉ sử dụng các phương thức liên lạc mã hóa và không gặp mặt trực tiếp. Người này nhấn mạnh tính mạng của anh hoặc chị ta có thể gặp nguy hiểm.

“Tôi muốn phơi bày những tội ác ấy”, nguồn tin nói khi được hỏi lý do vì sao họ quyết định công bố mọi thứ.

Các nhà quan sát cho rằng lý do nguồn tin trên chọn tờ Suddeutsche Zeitung để gửi gắm những thông tin quan trọng này là vì đây là một trong những tờ báo quyền lực nhất của nước Đức, không ngần ngại đăng bất cứ vấn đề nhạy cảm nào, và gần như không có thế lực nào có thể cản trở được họ.

Quyền lực thứ tư

Ngày 10/6/1945, 5 tháng sau khi Thế chiến II kết thúc ở Đức, Suddeutsche Zeitung trở thành tờ báo đầu tiên của nước này được chính quyền quân sự Mỹ tại Baravia cấp giấy phép hoạt động. Trong số phát hành ngay tối hôm đó, tờ báo viết:

“Lần đầu tiên từ sau sự sụp đổ của phát xít, một tờ báo do chính người Đức vận hành đã được xuất bản ở Munich. Nó vẫn còn nhiều giới hạn bởi những nhu cầu chính trị hiện thời nhưng sẽ không bị ràng buộc bởi công tác kiểm duyệt hay bị kìm hãm bởi những hạn chế về lương tri”.

Đến nay, đây dường như vẫn là tôn chỉ hoạt động của báo. Suddeutsche Zeitung được đánh giá là một trong những tờ báo uy tín, quyền lực và có sức ảnh hưởng hàng đầu ở Đức. Báo hiện sở hữu số lượng độc giả lớn, khoảng 4,4 triệu người cho cả phiên bản báo giấy và báo điện tử.

Hàng loạt nhà báo nổi tiếng của Đức đã hoặc đang gây dựng sự nghiệp tại tờ báo này. Heribert Prantl, trưởng ban tin trong nước thuộc Suddeutsche Zeitung, là một luật sư, cựu công tố viên, đồng thời là tác giả của những bài xã luận được trích dẫn nhiều nhất trên báo chí Đức. Hans Leyendecker là một trong những phóng viên điều tra kỳ cựu nhất nước Đức. Ông từng vạch trần nhiều bê bối chính trị và kinh tế tại quốc gia này. Một nhà báo nổi tiếng khác của Suddeutsche Zeitung là Rudolph Chimelli, chuyên viết về mảng chính trị, người đã làm việc cho báo từ năm 1957 tới nay.

Suddeutsche Zeitung trước đây cũng hợp tác với nhiều đơn vị báo chí, thông tấn để điều tra và phanh phui một số vụ việc lớn, điển hình như vụ ngân hàng HSBC chi nhánh Thụy Sĩ năm ngoái giúp các khách hàng giàu có trốn thuế hay bê bối thuế liên quan tới 340 công ty đa quốc gia ở Luxembourg bị phát giác hồi năm 2014.

Với uy tín và quyền lực như vậy, Suddeutsche Zeitung là tờ báo phù hợp nhất để có thể tiếp nhận, xử lý và đăng tải những thông tin tối mật liên quan đến một loạt quan chức, người nổi tiếng khắp thế giới.

Nguồn tin trong vài tháng sau đó dần dần cung cấp khoảng 2,6 TB dữ liệu về Mossack Fonseca cho Suddeutsche Zeitung. Tờ báo này cho hay họ nhận được khoảng 11,5 triệu tài liệu có từ những năm 1970, bao gồm các bức thư điện tử, file PDF, hình ảnh cùng hàng loạt văn bản lấy trong cơ sở dữ liệu nội bộ của Mossack Fonseca.

Các nhà báo Đức đã dành hơn hai tháng để xác minh những dữ liệu nhận được cũng như cố gắng để làm sáng tỏ mạng lưới các giao dịch bí mật vô cùng phức tạp.

Bastian Obermayer và Frederik Obermaier là hai phóng viên củaSuddeutsche Zeitung tham gia dự án từ những ngày đầu. Nhóm điều tra của Suddeutsche Zeitung gồm tất cả 5 người. Họ trở nên “nghiện” công việc của mình và “thường nhắn tin cho nhau vào những thời điểm điên rồ, chẳng hạn như hai hay 4h sáng để trao đổi về phát hiện mới nào đó”,Frederik cho biết.

Nỗ lực của làng báo quốc tế

Tuy nhiên, Suddeutsche Zeitung sớm nhận ra rằng những dữ liệu mà họ có là một kho thông tin đồ sộ mà không một hãng thông tấn hay cơ quan báo chí nào có thể một mình xử lý. Bởi vậy, Suddeutsche Zeitung đề nghị hợp tác cùng Hiệp hội Phóng viên Điều tra Quốc tế (ICIJ), tổ chức có kinh nghiệm trong việc phối hợp thực hiện các cuộc điều tra xuyên quốc gia.

Một mạng lưới gồm khoảng 400 nhà báo từ 80 nước nhanh chóng hình thành. Họ tiếp tục dành hàng tháng trời để nghiên cứu, phân tích các dữ liệu đang nắm trong tay. Những đối tác báo chí bao gồm The Guardian và BBC của Anh, El Confidencial từ Tây Ban Nha, Le Monde của Pháp, Falter và ORF của Áo, Sonntagszeitun của Thụy Điển và L’Espresso từ Italy. Nhiều tờ báo từng có thời gian hợp tác với ICIJ trong các dự án điều tra về “thiên đường trốn thuế” khác.

Giới quan sát đánh giá Hồ sơ Panama là một nguồn dữ liệu mật đáng kinh ngạc. Số lượng quá lớn cũng như tính phức tạp của chúng khiến các nhà báo không thể chỉ đơn giản tiếp cận theo các cách thông thường.

ICIJ đã huy động một đội ngũ nhà báo cùng các chuyên gia dữ liệu hàng đầu giúp sàng lọc cũng như giải thích dữ liệu. Họ xây dựng hẳn một hệ thống máy tính hiện đại, có thể sánh ngang với mạng lưới của các cơ quan tình báo, hãng luật hay những tập đoàn lớn, để phục vụ cho công tác xử lý, phân tích, đánh giá thông tin.

Thông qua mạng lưới các đối tác báo chí, nhóm phóng viên điều tra đã tổng hợp nên một chuỗi dữ liệu về các vấn đề thuế của những người giàu có và quyền lực nổi tiếng thế giới.

Theo Suddeutsche Zeitung, quá trình điều tra Hồ sơ Panama đã cho thấy một nỗ lực hợp tác quốc tế lớn nhất từ trước đến nay trong làng báo. Những đơn vị tham gia dự án thường gặp mặt ở Washington, Munich, Lillehammer hay London để “vạch ra các phương án nghiên cứu” vấn đề. Một số cuộc họp có số thành viên tham dự lên đến trên 100 người.

“Tại thời điểm mà nguồn tài nguyên tại các tòa soạn đang suy giảm như hiện nay, tôi nghĩ mô hình hợp tác xuyên quốc gia này là một hướng đi tốt”, Luke Harding, một trong những nhà báo của The Guardian tham gia dự án, nhận xét. “Ai cũng gặp khó khăn, nhưng nếu cùng nắm tay nhau chúng ta sẽ làm được những điều tuyệt vời”.

Be the first to comment

Leave a Reply