Khủng hoảng giữa NATO với Nga và vấn đề hạt nhân

Chỉ còn 5 ngày nữa là tới ngày hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra ở thành phố Vacxava, Ba Lan. Trong bối cảnh NATO sẽ tuyên bố đó là một liên minh quân sự hạt nhân, nhật báo Le Monde đã có cuộc phỏng vấn ông Bruno Tertrais, chuyên gia của Tổ chức nghiên cứu chiến lược về vị trí của vũ khí hạt nhân trong mối quan hệ chiến lược hai bên.

Nước Nga giờ đã mạnh lên rất nhiều so với giai đoạn cuối cuộc Chiến tranh lạnh. Vào giai đoạn đó, vũ khí hạt nhân luôn là vấn đề trọng tâm trong cuộc đối đầu giữa khối hiệp ước Vacsava và NATO nhưng nhìn chung Matxcơva thận trọng hơn trong các phát ngôn và từ năm 1960, họ cũng tránh bày trò khi nói về hạt nhân. Không giống như những gì Vladimir Putin đang làm hiện nay. Thế nhưng, đối với NATO, sử dụng vũ khí hạt nhân lại là một chủ đề khó nói, thậm chí là một đề tài cấm kỵ đối với một số nước. Trong xử lý khủng hoảng ở NATO, ngay cả khi có đề cập tới vấn đề hạt nhân, các nước thành viên cũng chỉ nhắc tới các đối phương giả định chứ không bao giờ nhắc tới nước Nga. 28 nước trong Liên minh chưa bao giờ nhất trí về giải pháp cho kịch bản khủng hoảng hạt nhân ở Châu Âu. Một thách thức nữa cho Hội nghị thượng đỉnh Vacxava là tìm được tiếng nói chung thể hiện tính thống nhất và kiên quyết của NATO trước âm mưu hạt nhân của Nga mà theo chuyên gia Bruno Tertrais trước hết là để đe dọa và gây chia rẽ các thành viên NATO.

Về phía Nga, chưa bao giờ xảy ra sự thiếu nhất trí như vậy khi xác định đối phương. Và các tuyên bố chính trị về hạt nhân thường không mang tính kích động. Nhưng vấn đề thực chất không nằm ở các phát ngôn mà nằm trong các quyết tâm và khởi xướng của Nga (hiện hại hóa hạt nhân, diễn tập trên quy mô lớn, thâm nhập vào các khu vực thuộc tầm kiểm soát của không quân và hải quân các nước thành viên NATO) kết hợp với sự mập mờ về vai trò của tên lửa và máy bay ném bom thường và ném bom nguyên tử. Putin thường xuyên sử dụng lợi thế hạt nhân. Câu hỏi thực sự đặt ra là nếu chiến tranh xảy ra, Putin sẽ sử dụng vũ khí hạt nhân thế nào ? Nếu một đơn vị chiến đấu không-lục quân của Nga xâm nhập rất nhanh vào lãnh thổ một nước Baltic, liệu NATO có kịp thời bảo vệ toàn bộ lãnh thổ các nước thành viên bằng vũ khí thông thường ?

Theo chuyên gia Bruno Tertrais, nên suy nghĩ về nguy kết hợp đe dọa hạt nhân, tấn công tin học và việc Nga thâm nhập vào hệ thống quân sự mà không đứng ra nhận trách nhiệm. NATO cần tìm cách vô hiệu hóa các đe dọa hạt nhân từ Nga song song với việc tự mình đe dọa hạt nhân đối phương. Các cuộc tranh luận này sẽ làm một số thành viên không thoải mái nhưng NATO không còn lựa chọn nào khác. Trong nội bộ NATO, chỉ có ba cường quốc hạt nhân là Mỹ, Anh và Pháp là cảm thấy thoải mái trước ý nghĩ phải thể hiện rõ ràng mong muốn chống lại mối đe dọa hạt nhân từ phía Nga và ngăn cản ngay khi nước này mới chớm có ý đồ sử dụng vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên ba nước này lại không thống nhất được về cách thức. Và Mỹ, do tổng thống Obama đang ở cuối nhiệm kỳ, người ta không cảm nhận được vai trò lãnh đạo hạt nhân của nước này.

Điều 5 Hiệp ước Washington quy định các nước phải bảo vệ nhau nếu một nước thành viên bị tấn công. NATO cũng đã nhất trí được là trong một số trường hợp, tấn công mạng cũng có thể được coi như tấn công quân sự. Tuy nhiên câu hỏi về tấn công phi truyền thống với đơn vị quân sự phi chính thức như đã từng xảy ra ở Donbass hay Crimée thì vẫn chưa có lời giải đáp. Đây là vấn đề quan trọng vì mọi khủng hoảng với Nga đều bắt đầu từ các vụ việc kiểu này. Theo ông Bruno Tertrais, phải phân biệt chiến tranh truyền thống và phi truyền thống, nhìn nhận xem kiểu tấn công nào là phi truyền thống và có thể coi tương đương như kiểu tấn công quân sự truyền thống. Ông Bruno Tertrais cho rằng không cần thay đổi điều khoản 5 nhưng nên khẩn trương làm rõ và bổ sung điều này để tránh cho Nga có cơ hội lợi dụng.

Về hạt nhân, NATO phải đưa ra một tuyên bố chung mạnh mẽ, nhưng cũng không quá cụ thể để đạt được sự đồng thuận nhưng vẫn phải đảm bảo các quyền tự do hành động, coi đó là đòn đáp trả tiêu diệt hoặc tàn phá nếu Matxcơva dùng vũ khí hạt nhân. Cách nói phải vừa được 28 thành viên chấp nhận những cũng phải đủ cứng rắn với Matxcơva. Đồng thời NATO cũng phải tránh mọi tuyên bố hoặc hoạt động mang tính kích động. Những sự kiện xảy ra trong 12 tháng vừa qua đã cho chúng ta thấy cuộc đấu trí giữa tổng thống Nga và tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ rất có thể sẽ trở thành điểm khởi đầu cho một cuộc khủng hoảng trầm trọng. Và nước sẽ giữ được bình tĩnh nhất, có vai trò quan trọng nhất sẽ là Mỹ. Hoa Kỳ sẽ phải nói với Thổ Nhĩ Kỳ như đã từng nói với Đài Loan : « Nếu các bạn bị tấn công trực tiếp, chúng tôi sẽ bảo vệ các bạn, nhưng nếu chúng tôi có cảm giác là chính các bạn đã kích động đối phương, các bạn sẽ phải tự xoay xở một mình ».

Be the first to comment

Leave a Reply